XẢ STRESS LÀ GÌ

     

Cuộc sống vật chất đẩy con người vào cuộc đua để có thể tồn tại và khẳng định bản thân. Điều này vừa có mặt lợi, vừa có mặt hại. Một mặt, nó thúc đẩy xã hội phát triển vượt bậc với các tiện ích cuộc sống tiến bộ mà theo cách nói hài hước, người của 10 năm trước là người tối cổ của 10 năm sau. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho các tiện ích cuộc sống đó chính là tâm trí con người không còn là của họ nữa, mà nó bị kiểm soát phần lớn ở thế giới ngoài khuôn viên bản thể. Tâm trí bị công việc, bị xã hội, bị tiền bạc, danh vị xâm chiếm và không bao giờ yên tĩnh. Điều này gây nên những căng thẳng, lo âu trong tâm trí và tạo nên stress. Cùng Nhất Nguyên Tâm tìm hiểu về Stress là gì, nguyên nhân stress, biểu hiện stress và cách xả stress qua bài viết dưới

Stress là gì

Định nghĩa

Theo định nghĩa của tổ chức Y tế thế giới (WHO), Stress là “sự phản ứng thông qua thể chất, tinh thần, hoặc tình cảm của cơ thể con người với các tác nhân gây ra căng thẳng từ bên ngoài”.

Bạn đang xem: Xả stress là gì

Còn trong tâm lý học, Stress là; “trạng thái tâm sinh lý được nảy sinh khi các kích thích tác động quá mức (vượt ngưỡng giới hạn cho phép) chịu đựng của cá nhân dẫn đến thay đổi về nhận thức, thái độ và hành vi.”

Nói một cách đơn giản, stress là cách cơ thể và tâm trí phản ứng với những mệt mỏi, căng thẳng tâm lý từ tác nhân bên ngoài lẫn bên trong.

Phân loại Stress

Sau khi đi qua Stress là gì, chúng ta cùng phân loại nó. Có rất nhiều cách phân loại stress dựa trên những tiêu chí khác nhau. Sau đây là một số cách phân loại phổ biến:

Căn cứ vào mức độ stress:

Đây là cách phân loại của H. Selye. Theo ông, stress có hai loại là Eustress và Dystress. Trong đó:

+ Stress bình thường (eltstress): Cơ thể phản ứng với tác động của môi trường bằng giai đoạn báo động và chống đỡ.

+ Stress tiêu cực (dystress): Là stress có cả giai đoạn tiếp sau giai đoạn báo động và chống đỡ, là giai đoạn kiệt sức với khả năng thích nghi bình thường bị thất bại.

Phản ứng stress trở thành distress khi tình huống gây stress là bất ngờ, quá dữ dội, hoặc ngược lại, quen thuộc nhưng lặp đi lặp lại kéo dài, vượt quá khả năng chịu đựng của chủ thể làm cơ thể suy kiệt.

Căn cứ vào mức độ của stress ta có thể thấy có hai loại stress, stress tiêu cực và tích cực.

Trong đó stress tích cực giúp chủ thể đối phó được, đó là phản ứng stress thích nghi, kích thích sự hoạt động của chủ thể, đây là loại stress không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Nếu không có stress này tâm lý sẽ không phát triển, nói như H. Selye con người tách ra khỏi stress tức là chết.

*
Stress tiêu cực và stress tích cực

Căn cứ vào nguyên nhân stress:

+ Stress sinh thái: Là stress mà yếu tố gây nên có nguồn gốc sinh thái. Nó phát sinh từ mối quan hệ giữa môi trường bên trong và môi trường bên ngoài chủ thể. Stress sinh thái gồm stress rối loạn chu kỳ thời gian sinh học, stress rối loạn ăn và ngủ, stress do chấn thương và bệnh tật, stress do tiếng ồn và tác hại vật lý chất độc. 

+ Stress do chấn thương bệnh tật: Là một trong những nguyên nhân gây nên stress sinh thái, vì nó trực tiếp làm tổn hại suy giảm đến chức năng hoạt động của thực thể, tuy nhiên mức độ còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố tâm lý của chủ thể. Nếu thông tin về triệu chứng bệnh càng mù mờ, chỉ nhấn mạnh đến đau đớn mà họ phải chịu đựng thì sự căng thẳng của người bệnh tăng cao và có tác động như một yếu tố gây stress làm cho bệnh nặng thêm. Đặc biệt là sự tự ám thị không có căn cứ của chủ thể là một trong những nguyên nhân gây nên stress bệnh tật.

+ Stress do tiếng ồn và các tác động vật lý, sinh hóa: Đó là những nguyên nhân gây nên stress sinh thái. Bởi nó tác động và gây trở ngại cho các hoạt động cần thiết của con người. Có nhiều nguyên nhân cho thấy sự tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn, có cường độ cao, có thể làm tăng huyết áp, giảm trí nhớ,… Kết hợp các tác hại vật lý còn có những tác hại của sinh hóa như nhiễm độc.

+ Stress tâm lý – xã hội: Các yếu tố tâm lý – xã hội tác động gây nên stress. Theo Holme Và Rahe (1976). trong các biến cố của xã hội hoặc cuộc sống thì ngay cả tác động của những biến cố được xem là rất lý tưởng có thể gây ra sự khởi phát stress. Thường không phải chỉ một tác động đơn độc gây nên stress, mà còn có sự tương tác của nhiều tác động và như vậy hoặc làm cho khả năng thích ứng tốt hơn hoặc mức độ stress nặng hơn.

+ Stress sinh lý: Học thuyết hành vi đưa ra mô hình ( S-R) kích thích – phản ứng. Quan điểm này nhấn mạnh đến những đáp ứng thần kinh và thể dịch.

Xem thêm: Trà Sữa R&Amp;B Chi Nhánh Gần Nhất, Trà Sữa R&B Tea

Nguyên nhân stress

Có nhiều nguyên nhân stress, ta có thể chia làm 2 loại chính như bên dưới.

Nguyên nhân từ môi trường bên ngoài

Từ cuộc sống gia đình như: kinh tế, con cái, tình cảm vợ chồng, bố mẹ, sự kỳ vọng của người khác,… đó là nguyên nhân tác động đến nhận thức, tình cảm và hành vi của cá nhân đó trong gia đình và ngoài xã hội.

Ngày nay, với sự thay đổi về môi trường sống và tập quán, stress sau sinh đang là một trong những vấn đề mà các gia đình trẻ phải đối mặt. Theo một nghiên cứu nhỏ tại Bệnh viện Hùng Vương, Thành phố Hồ Chí Minh tỉ lệ bệnh nhân có dấu hiệu trầm cảm sau sinh là 41%, còn theo báo cáo mới hơn tại Bệnh viện Từ Dũ con số này chỉ là 12,5% trong đó 5,3% trầm cảm thực sự.

Từ môi trường xã hội: môi trường làm việc, quan hệ đồng nghiệp, quy định xã hội,…

Theo nghiên cứu, stress công việc là loại stress phổ biến nhất hiện nay. Tại Canada, khảo sát mới nhất ghi nhận có gần 50% người dân nước này cảm thấy bị stress công việc, nguyên nhân chính là do cố tìm cách cân bằng giữa công việc và cuộc sống riêng tư (10 năm trước tỉ lệ này là 27%). Stress công việc ảnh hưởng rất lớn đến xã hội lẫn kinh tế và là vấn đề đau đầu của các quốc gia tập trung phát triển kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc.

*
Stress vì công việc

Từ môi trường tự nhiên: khí hậu, thời tiết,…

Nguyên nhân từ bên trong bản thân

Yếu tố tâm lý: Khả năng thích nghi hoàn cảnh của từng cá thể về năng lực, khí chất, tình cảm, nhu cầu, nhận thức, kinh nghiệm,…Yếu tố sức khỏe: Những rối loạn bệnh lý mới xuất hiện, hay ở giai đoạn cuối, khiếm khuyết thực thể, bệnh mãn tính,… 

Dấu hiệu bị stress

Các dấu hiệu stress được chia theo các biểu hiện về hành vi, cảm xúc, thể chất, sinh lý và tâm lý như sau.

Về cảm xúc: cảm thấy khó chịu, lo lắng, chán nản, thờ ơ, thấy thất vọng về bản thân, buồn phiền, cáu gắt.Về hành vi: hay nổi cáu, bực bội, nóng tính, tìm đến rượu, thuốc lá hoặc chất kích thích khác, đảo lộn giờ giấc hàng ngày, mất tập trung, hay quên hoặc trở nên vụng về, vội vàng và hấp tấp, ăn quá nhiều hoặc ăn quá ít.Về thể chất: mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, đau bụng, đổ mồ hôi, cảm thấy chóng mặt, rối loạn tiêu hóa, khó thở hoặc đau ngực, khô miệng, ngứa trên cơ thể, có vấn đề về tình dục, hoa mắt, chóng mặt, suy sụp, căng thẳng, lo sợ, hay quên, loạn trí nhớ. Biểu hiện về mặt sinh lý: tim đập nhanh, đau đầu, chóng mặt, khó thở, đau nhức, căng cơ, đau vùng dạ dày, mệt mỏi,…Biểu hiện về mặt tâm lýSự thay đổi về nhận thức:

Theo L.A.Kitaepxmux: Stress làm tăng cường tính tích cực của tư duy đó là sự xử lý toàn bộ thông tin mà chủ thể có nhằm làm chủ tình huống gây stress, nhưng đến một mức độ stress nào đó ở chủ thể xuất hiện tình trạng giảm tính tích cực tư duy, giảm hoặc mất trí nhớ, chủ thể “rời bỏ việc giải quyết vấn đề gây stress”.

Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra khi Stress ở mức độ vừa có thể dẫn đến những thay đổi tích cực như tăng cường khả năng thích nghi, tập trung chú ý,… Tuy nhiên nếu Stress kéo dài sẽ làm giảm sút các hoạt động nhận thức như tiếp nhận thông tin chậm, giảm cảm giác với các sự vật, trí nhớ giảm hay quên, nói năng không mạch lạc, quyết định đưa ra thiếu chính xác,…

– Sự thay đổi về cảm xúc:

Khi bị stress nhiều người thường có cảm giác tâm trạng bị thay đổi như: hay cáu gắt, mất kiên nhẫn, ủ rũ, dễ nhạy cảm với những tác động xung quanh, bực bội,… Những thay đổi này có thể nhận thấy thông qua nét mặt, giọng nói,..những người bị nặng thường biểu hiện mất ngủ, trí nhớ và khả năng lao động giảm sút, thờ ơ với công việc đang làm,…

– Biểu hiện về hành vi ứng xử:

Khi có stress tích cực chúng ta thường thấy cá nhân trở nên thân thiện, gần gũi, hăng say làm việc. Còn ngược lại stress tiêu cực tâm trạng của con người thay đổi và có nhiều hành vi khác lạ như: hành động chậm chạp, chán ăn hoặc ăn nhiều hơn bình thường, rối loạn giấc ngủ, sử dụng nhiều chất kích thích, thu mình, nói năng không lưu loát, rõ ràng,…

Tóm lại để đánh giá người đó có bị stress hay không và stress ở mức độ nào thì phải dựa trên quan sát cả về mặt sinh lý và tâm lý.

Ảnh hưởng của stress

Mặt tích cực:

Stress là cơ chế tự nhiên giúp cơ thể sẵn sàng đối mặt với những tình huống nguy hiểm.

Nhìn chung phản ứng của cơ thể trước tác động của stress trong giai đoạn báo động và giai đoạn kháng cự đều là những phản ứng huy động sức đề kháng và khả năng thích nghi của cơ thể. Vì vậy, trong những giai đoạn này sức đề kháng và khả năng thích nghi của cơ thể được tăng cao, do cơ thể bài tiết adrenocorticotropic hormone (ACTH và corticosteroids).

Ngoài ra chính ảnh hưởng của stress đã làm cho nhân cách có những phản ứng theo chiều hướng đáp ứng thích nghi tốt hơn, nghĩa là nhân cách phát triển ngày càng hoàn thiện hơn. Như ngạn ngữ có câu “ai nên khôn chẳng dại một đôi lần” hay “ thất bại là mẹ thành công”.

Xem thêm: Giải Nghĩa Chi Nhánh Ngân Hàng Tiếng Anh Là Gì ? Chi Nhánh Tiếng Anh Là Gì

Mặt tiêu cực:

Ở mặt tiêu cực, khi stress kéo dài và cơ thể, tâm trí không thể trụ nổi thì sẽ sinh ra những biểu hiện như đã nói ở phần trên, như: hay cáu giận, khó ngủ, mất trí nhớ, thờ ơ, ăn nhiều,… Stress gây bệnh, đặc biệt là các bệnh về tiêu hóa như đau dạ dày, khó tiêu… Stress ăn nhiều còn gây các tình trạng béo phì, bệnh tiêu hóa.